Chứng tăng tiết mồ hôi cục bộ (ra mồ hôi tay)

  1. Tăng tiết mồ hôi là gì? (hyperhidrosis) là tình trạng tiết mồ hôi vượt quá mức cần thiết cho sự điều hòa thân nhiệt của cơ thể.
  2. Vì sao có mồ hôi?
  • Tiết mồ hôi liên quan đến việc điều nhiệt, giữ ẩm da và cân bằng nước-điện giải.
  • Mồ hôi do các tuyến tiết ra, cấu trúc của tuyến mồ hôi gồm có hai phần.
  • Phần cuộn thành 1 khối hình cầu, bên trong có mao mạch xen lẫn những nhánh dây thần kinh thực vật, nằm sâu ở lớp bì của da.
  • Phần ống tiết gồm 2 đoạn: đoạn trung gian thẳng và đoạn xoắn ốc xuyên qua lớp sừng mở ra mặt da bằng lỗ tiết để đào thải mồ hôi ra ngoài.
  • Các tuyến mồ hôi được chi phối bởi sợi cholinergic của hệ thần kinh giao cảm. Có chức năng điều hòa thân nhiệt – mà tốc độ bài tiết chịu ảnh hưởng của các kích thích xúc cảm và vị giác. Toàn bộ tuyến mồ hôi của cơ thể mỗi ngày có thể tiết ra 500-700 ml dịch, tùy thuộc vào thời tiết, trạng thái hoạt động hay nghỉ ngơi…
  • Có đến 3-5 triệu tuyến mồ hôi chia thành 3 loại ở người là: eccrine, apocrine, và tuyến apoeccrine.
  • Tuyến eccrine (Ngoại tiết)eccrine-sweat-glands-2
    • Khoảng 3 triệu là tuyến nằm ở hầu khắp cơ thể, nhưng nhiều nhất ở bàn tay, bàn chân, da đầu. Ở thân và chi thể ít hơn rất nhiều.
    • Chất tiết vô khuẩn, hòa tan các điện giải bicarbonate, K+, NaCl và nhưng chất khác như: Glucose, pyruvate, lactate, cytokines…
    • Chức năng chủ yếu là điều nhiệt dựa vào sự bay hơi của nước.
    • Tiết mồ hôi ở mặt, ngực, lưng chủ yếu do kích thích của nhiệt độ, trong khi đó ở lòng bàn tay, bàn chân lại do kích thích của trạng thái tâm lý.
    • Tiết mồ hôi do nhiệt độ có thể suốt ngày đêm, nhưng tiết mồ hôi do yếu tố tâm lý(lòng bàn tay, bàn chân sẽ ngừng khi ngủ).
    • Tuyến này được chi phối bởi hệ thần kinh giao cảm (TKGC) nhưng sử dụng acetylcholine là trung gian dẫn truyền. Điều khiển tiết mồ hôi do kích thích nhiệt và cảm xúc nằm ở những vùng khác nhau trên não: Nhiệt là vùng dưới đồi trong khi cảm xúc là vỏ não. Các tín hiệu giao cảm đến tuyến nội tiết qua các neuron cholinergic. Ở BN tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát các tuyến mồ hôi bình thường cả về phương diện tế bào học và chức năng. Bệnh sinh tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát là sự đáp ứng quá mức của thần kinh trung ương với kích thích cảm xúc bình thường.
  • Tuyến apocrine (tuyến dầu)main-qimg-228d4e6e89406a6dcbad3b8e3aa96ec0
    • Nằm ở vùng gianh giới giữa da và mỡ dưới da. Chất tiết đổ vào phần phễu của nang lông.
    • Ở người tuyến phân bổ chủ yếu ở nách, quầng-núm vú, ống tai, mi mắt, cánh mũi, tầng sinh môn, một vài vùng của cơ quan sinh dục ngoài. Các tuyến apocrine đặc biệt gồm: tuyến ciliary glands ở mí mắt; ceruminous glands ở ống tai và tuyến vú.
    • Bắt đầu tăng tiết từ tuổi dậy thì, hoạt động mạnh trong độ tuổi sinh đẻ, giảm tiết khi về già.
    • Ở động vật có vú, nó có hai chức năng: Thứ nhất, tạo ra mùi để xua đuổi các loài khác; Thứ hai, tiết ra các mùi đặc biệt để hấp dẫn bạn tình.
    • Các vi khuẩn hoạt động trên bề mặt da phân huỷ các acid béo tạo ra mùi.
    • Các tuyến mồ hôi loại này không có liên hệ đến tăng tiết mồ hôi khu trú và chức năng của chúng được điều hòa bởi nội tiết.
  • Apo-eccrine tuyến mồ hôi hỗn hợp gọi là tuyến đầu-ngoại tiết (apo-eccrine glands), chủ yếu được tìm thấy ở nách và vùng quanh hậu môn. Vai trò của chúng trong sinh lý bệnh của tăng tiết mồ hôi khu trú hiện chưa rõ, dù vậy trên một số người, chúng chiếm đến 45% số tuyến mồ hôi được tìm thấy trong vùng nách.

3. Nhiều người bị chứng tăng tiết mồ hôi không?

  • Không có con số chính thức cho Việt nam, nhưng Mỹ khoảng 8 triệu người mắc chứng bệnh này 0.6-1%. Nữ nhiều hơn nam với tỷ lệ 46.5% vs 28.6%.
  • Nhật tỷ lệ mắc nhiều gấp 20 lần các chủng tộc khác.
  • Bệnh bắt đầu từ khi còn là trẻ em hoặc thanh thiếu niên. Bất kỳ vị trí nào trên cơ thể có thể bị ảnh hưởng nhưng các vùng ảnh hưởng phổ biến nhất là lòng bàn tay, lòng bàn chân và nách; thứ đến là mặt, da đầu, bẹn, dưới và vùng liên vú.
  • Tăng tiết mồ hôi có thể tiên phát hoặc thứ phát sau các bệnh khác, rối loạn chuyển hóa, sốt, hoặc sử dụng thuốc.
  1. Khi nào cần khám bác sỹ?

Đôi khi tăng tiết mồ hôi là dấu hiệu của một bệnh khác. Bạn nên khám bác sỹ khi:

  • Làm gián đoạn, ảnh hưởng đến công việc, hoạt động thường ngày.
  • Làm ảnh hưởng đến tinh thần, thể chất, cũng như giao tiếp xã hội.
  • Đột nhiên tăng tiết mồ hôi một cách bất thường.
  • Ra mồ hôi ban đêm không rõ nguyên nhân.
  1. Nguyên nhân tăng tiết mồ hôi ngoài sinh lý bình thường là gì?
  • Thứ nhất là chứng tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát là sự đáp ứng quá mức của thần kinh trung ương với kích thích cảm xúc bình thường. Thường không có lý do về sử dụng thuốc, nhưng có thể có yếu tố gia đình.
  • Thứ 2 là tăng tiết mồ hôi thứ phát, liên quan đến dùng thuốc, thường ra toàn thân, liên quan đến một số tình trạng hoặc bệnh lý sau:
    • Tiểu đường
    • Mãn kinh.
    • Bệnh tuyến giáp
    • Hạ đường huyết.
    • Ung thư.
    • Nhồi máu cơ tim
    • Nhiễm khuẩn.
  1. Các tiêu chuẩn chuẩn đoán tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát như thế nào?
  • Cục bộ từng khu vực.
  • Có thể nhìn thấy,
  • Thời gian ít nhất là 6 tháng,
  • Không có nguyên nhân rõ ràng
  • và có ít nhất hai trong số những đặc điểm sau đây:
    • Hai bên và tương đối đối xứng.
    • Làm ảnh hưởng hoạt động hàng ngày.
    • Tần số ít nhất một lần mỗi tuần.
    • Tuổi khởi phát dưới 25 năm.
    • Có tiền sử gia đình.
    • Ngừng ra mồ hôi trong khi ngủ.
  1. Các biểu hiện của chứng tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát?
  • Tuổi bắt đầu rất trẻ kéo dài suốt đời.
  • Vùng ảnh hưởng phổ biến nhất là lòng bàn tay, lòng bàn chân và nách. Thứ đến là da đầu, mặt và các vùng khác.
  • Tăng lên khi nóng, cảm xúc.
  • Người ra mồ hôi nách thường than phiền về sự ẩm ướt ở hai hõm nách và áo bị ố do mồ hôi.
  • Người ra mồ hôi tay sẽ ngại khi phải bắt tay, gặp khó khăn khi viết, những công việc đòi hỏi sự khô ráo ở hai bàn tay.
  • Hay bị các bệnh da khác: Viêm da, nấm, eczema…
  1. Điều trị bệnh như thế nào?
  • Nguyên tắc là: nếu tăng tiết mồ hôi thứ phát có nguyên nhân, cần điều trị nguyên nhân đó trước nhất. Nếu nguyên phát không thấy nguyên nhân thì việc điều trị tập trung và việc khống chế tăng tiết mồ hôi.
  • Ở bài viết này chỉ nói về việc điều trị chứng tăng tiết mồ hôi cục bộ tiên phát. Lựa chọn đúng phương pháp điều trị bắt đầu với việc đánh giá:
    • Vị trí tăng tiết mồ hôi: Nách, bàn tay, bàn chân, da đầu.
    • Những yếu tố khác:
      • Kết quả mong muốn của người bệnh.
      • Độ an toàn.
      • Mức độ trầm trọng của bệnh.
      • Giá thành.
      • Khả năng cung cấp dịch vụ của cơ sở y tế.

a. Thuốc:

  • Chống mồ hôi tại chỗ muối nhôm aluminum chloride hexahydrate) (Drysol, Xerac Ac). Đơn giản, sẵn có, rẻ tiền và an toàn. Cơ chế tác dụng là làm tắc ống bài xuất. Thích hợp cho bệnh nhẹ.
    • Nên dùng vào đêm, rửa sạch vào buổi sáng.
    • Tác dụng đạt được tốt nhất sau 1 tuần.
    • Khoảng cách lặp điều chỉnh thích hợp sau khi đạt kết quả tốt nhất.
    • Để duy trì kết quả, thường là 1 lần/tuần.
    • Với trường hợp ra nhiều mồ hôi, cách này kém hiệu quả, có thể có kích ứng da.
  • Kem bôi chứa glycopyrrolate giúp chống tăng tiết mồ hôi ở đầu, mặt.
  • Thuốc ức chế thần kinh (nhóm anticholinergic). Một vài thuốc nhóm này có tác dụng giảm tiết mồ hôi nhưng có thể có vài tác dụng phụ khác như: khô miệng, nhìn mờ, bí tiểu.
  • Chống trầm cảm (Antidepressants). Một số loại thuốc dùng cho trầm cảm cũng có thể làm giảm mồ hôi, giảm sự lo lắng.
  • Tiêm botulinum toxin (Botulinum toxin injections) định kỳ vào da bị ảnh hưởng khi không đáp ứng với các lựa chọn trên. Là một phương pháp an toàn và hiệu quả để cải thiện tình trạng tăng tiết mồ hôi. Tuy nhiên, điều trị có thể là đau đớn và tốn kém. Botulinum toxin ngăn chặn sự giải phóng acetylcholine tại các tiền synap do vậy có thể tạm thời (6-12 tháng) làm giảm sản xuất mồ hôi. Tuy nhiên phương pháp này đau đớn và có thể làm yếu cơ tại vùng tiêm.
    • Mặc dù có nhiều loại nhưng onabotulinumtoxinA hoặc abobotulinumtoxinA hay được sử dụng
    • Liều 1 đơn vị onabotulinumtoxinA tương đương 3 đơn vị abobotulinumtoxinA
    • Đau là một vvaans đè trong loại điều trị này. Thuốc giảm đau tại chỗ, xịt lạnh, túi đá…có thể áp dụng.

b. Vi sóng nhiệt phân (Microwave therapy):

Dùng năng lượng vi sóng để tiêu hủy các tuyến mồ hôi. Điều trị có thể có vài tác dụng phụ như thay đổi cảm giác và khó chị tại vụng tác dụng sóng. Sản phẩm thương mại đã được công nhận bởi FDA. Giá thành và sự không sẵn có giới hạn việc áp dụng phương pháp này.

c. Điện di ion

Phương pháp sử dụng xung điện ở cường độ thấp làm vô hiệu quá các tuyến mồ hôi ở bàn tay, bàn chân. Ngâm chân, tay vào trong một dung dịch ion, nơi có dòng điện một chiều chạy qua. Dòng điện cường độ 20 miliampe sẽ làm co các tuyến mồ hôi, khiến chúng tiết ra ít hơn, bạn có thể thấy tê tê ở cánh tay hoặc chân. 1 tháng đầu tiên thực hiện 3 buổi/tuần và mỗi buổi kéo dài 20 phút (với tay), 20 phút (với chân). Sau đó, tùy từng người sẽ tiếp tục được điều trị 2 – 4 lần/tháng. Hiệu quả trong vòng 5 – 6 tháng.

d. Phẫu thuật

  • Cắt bỏ tuyến mồ hôi (Sweat gland removal).

Áp dụng cho tăng tiết mồ hôi ở nách.

  • Cắt thần kinh giao cảm ngực (sympathectomy). chi tiết xem tại đây

Trong phẫu thuật này, phẫu thuật viên sẽ đốt hoặc cắt hạch thần kinh giao cảm điều khiển việc tiết mồ hôi ở tay, trong khoang ngực ở hai bên cột sống.

Trong một số trường hợp, phương pháp này làm tăng tiết mồ hôi bù trừ tại một số vùng khác của cơ thể.

Từ khóa:

chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay, chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay, chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay. chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay, chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay, chứng  tăng tiết mồ hôi tay, phẫu thuật diệt hạch giao cảm, mồ hôi tay, phẫu thuật điều trị ra mồ hôi tay, tăng tiết mồ hôi tay.

Tham khảo

  1. http://www.sweathelp.org/treatments-hcp/clinical-guidelines/primary-focal-hyperhidrosis/primary-focal-axillary.html
  2. https://www.uptodate.com/contents/primary-focal-hyperhidrosis?source=search_result&search=hyperhidrosis&selectedTitle=1%7E77
  3. http://emedicine.medscape.com/article/1073359-overview#a4
  4. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyperhidrosis/symptoms-causes/syc-20367152
  • Bs Nguyễn Ngọc Khánh
    Phẫu thuật Tiêu hoá và Nội soi.
  • Tel: 0982.608.115 (Các bạn có thể để lại tin nhắn. Xin không gọi!
  • GM: nnkhanh72@gmail.com
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s